Gemeente Opsterland

Gorredijk (Fries: De Gordyk) is het grootste dorp in de gemeente Opsterland, in de Nederlandse provincie Friesland. Het dorp telde op 1 januari 2007 7.050 inwoners.[1] Door het centrum van Gorredijk loopt de Opsterlandse Compagnonsvaart. Gorredijk is een relatief oud dorp, dat door turfwinning is ontstaan. Naar verwachting telt Gorredijk in 2009 bijna 8.000 inwoners. Dit aantal zal hoger worden door de uitbreiding 'Loevestein'.

 

Vlecke

Gorredijk is een zogenaamde "Vlecke". Gorredijk was in het verleden met name de plaats waar spullen werden ingevoerd, opgeslagen en verhandeld. Een bijnaam van de Gordyksters is dan ook "handjeklappers". Tot 20 jaar terug stond de Gordykster Merke nog bekend om z'n veehandel, maar dat is nu verleden tijd. In Gorredijk werd veel Turf doorgevoerd, met name uit de streek achter Tijnje. Er was in de regio bittere armoede. In het boek van Geert Mak, "Lopen met Van Lennep", wordt Gorredijk genoemd als no go area, een rovershol. Zij kwamen niet verder dan Heerenveen op hun tocht.

 

Geloof in Gorredijk

Gorredijk kent een rijk Joods verleden. Zo was er een synagoge en een Joodse school. Slechts een handjevol mensen overleefde de tweede wereldoorlog. In een weiland richting Jubbega/manege Dekema vindt men in een weiland een historische Joodse begraafplaats. In de oorlog was het relatief rustig in Gorredijk, hoewel er een behoorlijk aantal mensen in het verzet zat op één of andere wijze. Aan de vooravond van de bevrijding is er nog een schietpartij geweest rondom de brug in de hoofdstraat, nu genoemd naar de gesneuvelde Gerke Numan. In de omgeving van Gorredijk waren net als elders in Friesland veel onderduikadressen. Op de begraafplaats van Gorredijk liggen een aantal militairen begraven, de bemanning van een geallieerde Avro Lancaster. Deze werd neergeschoten tussen Gorredijk en Beetsterzwaag door een Bf 110 nachtjager van vliegbasis Leeuwarden.

 

Verleden van Gorredijk

Vroeger zag Gorredijk er anders uit. Uitgestrekte hoogveengebieden bedekten Zuidoost-Friesland. Dit veen werd later afgegraven en deze "industrie" trok heel wat mensen naar deze toen schaars bevolkte streken. De oorspronkelijke bewoners waren boeren, die leefden van de landbouw. Zij verbouwden: boekweit, haver, rogge, erwten, bonen, vlas en kruiden. Verder hielden ze schapen en bijen. Koeien werden nog maar weinig gehouden.

 

De Kortezwaagster boeren zullen misschien hun hooi voor een deel hebben gehaald uit de lage landen tussen Tijnje en Terwispel. Ze zullen ook wel stukjes heide hebben ontgonnen in en bij de Gorrevenen, die in de richting van het huidige Jubbega gelegen waren. Deze Gorrevenen werden in de zeventiende eeuw door de Heren Compagnons afgegraven. Vooral Jonker Dekema had hier veel bezittingen. Jonkersland had ook Dekema's land kunnen heten.

 

Voor het vervoer van turf was een kanaal nodig. In 1622 was dit er nog niet, maar in 1630 wordt het genoemd. Het doorgraven van de Hegedyk omstreeks 1631 wordt beschouwd als “beginpunt” van de veenkolonie Gordyk. Er kwam dus een kanaal naar de Gorrevenen. Er was een huis bij de "Hooge wech" , dat spoedig gevolgd werd door meerdere. Over het gat in de dijk kwam een hooghout, waar de turfscheepjes met gestreken mast onderdoor kunnen varen. In 1633 is sprake van: "Seeckere huijs, seuen roede lang en twee voet breet, staende te corteswagen bij de hoogewech en de Heerensloot".

 

Scholen in Gorredijk

Er zijn maar liefst vijf basisscholen, waaronder de Vlieger, de Tsjerne, de Flambou, Trimbeets en Christelijke basisschool de Librije. Middelbaar onderwijs is vertegenwoordigd door de Burgemeester Harmsmaschool, eerder een middenschool. Voor havo en vwo is men aangewezen op Heerenveen en Drachten. dichtstbijzijnde hbo-instellingen zijn Leeuwarden, Groningen en Zwolle. Meeste scholieren gaan op de fiets.

 

Bedrijven in Gorredijk

Grotere bedrijven zijn onder andere Rinsma dameskleding, Timmerfabriek de Vries, Van Wijnen bouw en Baarsma dranken. De RVS-produktieafdeling van Stork RVS is gesloten. Stork Friesland - als ontwerper en leverancier van indampers en drogers - is overgenomen door Tetra Pak en in februari 2009 verplaatst naar Heerenveen. Er rest nog het technologiecentrum "CRO" - nieuwe Tetra Pak-naam "PDC" aan de Wetterwille. Vanuit omliggende dorpen komt men met name naar Gorredijk voor werk, winkels en de supermarkten. Gorredijk kent sinds een aantal jaren een probleem met parkeerruimte in het centrum.

 

Centrum in Gorredijk

Gorredijk kent een centrum, dat als een lint bebouwd is langs de Opsterlandse Compagnonsvaart. Zoals de Brouwerswal, Molenwal, en Langewal. Deze wordt gekruist door de Hoofdstraat. Buurten als het Leantsje, De Helling en De Vlecke zijn begin jaren zeventig gebouwd. In de jaren tachtig zijn straten ontwikkeld als de Spinnerij, Brouwerij, Wolkammerij, Weverij, Mouterij en Kuperij. Laatste project is plan Loevestein, dat in verschillende fases wordt opgeleverd. Deze wijk brengt Gorredijk en Lippenhuizen dichter naar elkaar.

 

Kerken in Gorredijk

Hoewel Gorredijk een met name "rood" dorp is, Domela Nieuwenhuizen kwam uit deze streek, telt het meerdere kerkgenootschappen. Zoals de katholieke kerk, een protestantse gemeente, Doopsgezinde gemeente, Eben Haëzer, en de Jehovah's Getuigen. Gorredijk heeft vanaf 1683 zijn eigen Nederlands Hervormde kerk. In de twaalfde eeuw was er een kerkklok. Deze werd in 1896 te koop aangeboden en is nu in het Rijksmuseum te vinden. Bij deze klok zal hoogstwaarschijnlijk wel een kerk hebben gehoord!

 

Markt in Gorredijk

Gorredijk mag vanaf 1694 elke woensdag een weekmarkt houden. De bekende woensdagmiddagmarkt is een overblijfsel van de vroegere week­markt. Vanaf die tijd stamt ook de voorjaars- en najaars-veemarkt, waarbij respectievelijk de koeien van stal of op stal moesten. De boeren brachten toen hun boter naar de Boterwaag, nu kantoor, en hun granen naar de Korenbeurs. De­ze laatste is lang een herberg geweest, maar thans opgenomen door Van Campen en Dijkstra aan de Brouwerswal hoek Hoofdstraat. Met de groei van de plaats hield de industrie gelijke tred. Er zijn hier drie scheepswerven, een touwslagerij en twee kalkovens ge­weest. Kortezwaag is door de eeuwen heen een agrarisch dorp gebleven.

 

Uitgaan in Gorredijk

In de jaren zeventig was er het café "Double Barrel", deze uitgaansgelegenheid is net als discotheek "de Overtoom" op het gelijknamige bedrijventerrein gesloten. De meeste jongeren uit Gorredijk gaan "stappen" in Heerenveen, Drachten, Groningen en soms ook Zevenhuizen en Marum. Er zijn een paar kroegen in de hoofdstraat, 2 snackbars en een shoarmazaak. De Vergulde Turf is een lunchgelegenheid met als enige een groot terras. De kroegen trekken een klein maar vast publiek. Begin 1900 waren er in Gorredijk ruim 100 kroegen en brouwde Gorredijk z'n eigen drank: Gerard Brons beerenburg en jenever. Dit was gevestigd in de Hoofdstraat. Brons bestaat nog steeds, maar wordt gebrouwen door Boomsma BV in Leeuwarden.

 

Voormalige molens in Gorredijk

De zes molens, hier omstreeks 1900 nog aanwezig, waren:

- De graanmolen "De Morgenster" op het terrein van de Metaalindustrie De Jong B.V.

- Een houtzaagmolen aan de Molenwal van Van der Sluis en Posthuma

- De tweede graanmolen, aan de Molenwal.

- Een runmolen, waar men eikeschors maalde tot run voor de leerlooierij, stond aan de Kerkewal.

- De derde graanmolen "De Vlieger" stond aan het einde van de Brouwers­wal.

- Waar thans een weg langs de Miente voert, stond de graanmolen "De Hoop" . De weg is hier naar genoemd.

 

Sport in Gorredijk

Op sportgebied is er: de korfbalvereniging LDODK, voetbalvereniging v.v. Gorredijk en volleybalvereniging reva. Fanfare "De Vlecke" is de fanfare van Gorredijk. Daarnaast is er ook nog een rugbyvereniging namelijk Rugby Club "de Wrotters" en een zwemclub "ISIS".